دپارتمان تغییر اقلیم

خانه | دپارتمان ها

در سال های اخیر، به دلیل فشارهای متعدد انسانی، از جمله آلودگی دریا و بهره برداری بی رویه، وضعیت سلامت اکوسیستمهای دریایی در بسیاری از مناطق کره زمین بسیار نامناسب و در شرف تخریب هستند. اما، آنچه اغلب اکوسیستم های کره ی زمین را به شدت تحت تاثیر قرار داده ، تغییرات اقلیمی می باشد. شواهد بسیار روشنی برای افزایش دمای سطح کره‌ی زمین و اقیانوس‌ها وجود دارد. افزایش گازهای گلخانه ای همچون دی اکسید کربن، متان و اکسید نیتروژن ناشی از فعالیت های انسانی، عامل اصلی گرم شدن کره ی زمین است که در سال های اخیر به ترتیب نرخ رشد برابر با 18، 21 و 19 درصدی داشته اند. این مسئله سبب افزایش میانگین دمای سطح جهانی شده و همراه با گرم شدن هوا، اسیدی شدن اقیانوس‌ها و افزایش سطح آب دریاها را نیز موجب شده است. بر اساس گزارش ارائه شده از سوی سازمان جهانی هواشناسی، سال 2020 لقب گرمترین سال را از زمان ثبت دمای هوا بر روی کره زمین به خود گرفته است. سال های 2015 تا 2018 پس از سال 2020 گرمترین سال ها بوده بطوریکه متوسط دمای جهانی برآورد شده برای این سال ها 0.1 1.1 ± درجه سانتی گراد بیشتر از سال های 1850-1900 (دوره ی پیش از صنعت) می باشد. منطقه خاورمیانه به خصوص خلیج فارس از مناطقی است که افزایش دما بسیار بیشتر از دیگر مناطق کره زمین بوده است بطوریکه تحقیقات مختلفی اعلام کرده اند که در آینده نزدیک دمای هوا در برخی از مناطق غرب خلیج فارس به خاطر افزایش بیش از حدّ خارج از تحمل انسان خواهد بود
در این میان، افزایش دما اثرات منفی قابل توجهی بر اکوسیستهای دریایی داشته است. در مناطق مختلفی منجر به مرگ و میر آبسنگهای مرجانی بویژه در مناطق ساحلی کم عمق به میزان 50 تا 70 درصدی شده است. به میزان قابل ملاحظه ای از مساحت جنگلهای مانگرو کاسته شده است. سطح آب دریاها بالا آمده و فرسایش سواحل شدیدتر شده است. تغییرات اقلیمی فصل رشد علفها و جلبکهای دریایی و همچنین فصل مهاجرت و همچنین مسیر مهاجرت آبزیان دریاها بویژه پستانداران دریایی را دچار اختلال کرده است. این تغییرات در نهایت منجر به کاهش تنوع زیستی در دریاها و اختلال در شبکه های غذایی دریاها شده است. این تغییرات در خلیج فارس به دلیل نیمه بسته بودن، شرایط اقلیمی گرم و خشک، مسدود کردن اکثر آبهای شیرین ورودی به خلیج فارس، و آلودگی نفتی شدید در منطقه، بیش از هر دریای آزاد دیگری بر روی کره زمین است.
با اینحال، مطالعه تغییرات اقلیمی از جمله پایش تغییرات (در اتمسفر، دریا، و خشکی)، درینه اقلیم شناسی در مناطق ساحلی و دریایی، و ارزیابی پیامدهای اکولوژیکی ناشی از تغییرات اقلیمی در اکوسیستمهای خشکی، ساحلی  دریایی در منطقه خاورمیانه، خلیج فارس  دریای عمان به اندازه کافی صورت نگرفته است. با اینحال، راهکارهای سازگاری با این تغییرات نیز در بخش ایرانی خلیج فارس و دریای عمان هیچگاه مورد توجه قرار نگرفته است. بنابراین، "دپارتمان تغییر اقلیم" در پژوهشکده محیط زیست کیش با هدف انجام پژوهش در بخش های زیر تشکیل شده است:


پایش تغییرات اقلیمی
ارزیابی پیامدهای تغییر اقلیم در دو بخش اکوسیستمها و همچنین جوامع انسانی انجام می شود. این بخش شناسایی زیستگاههای جدید و همچنین شناسایی و کمّی سازی پیامدهای تغییرات اقلیمی را در محیط زیست طبیعی (آبسنگهای مرجانی، مانگروها، سواحل صخره ای، سواحل گلی، سواحل ماسه ای، بستر علفها و جلبکهای دریایی، پرندگان، پستانداران دریایی، لاکپشتهای دریایی) و محیط زیست انسانی (شهرها، روستاها، فعالیتهای صیادی، گردشگری، صنعتی، و دیگر فعالیتهای انسانی) بر عهده دارد.

ارزیابی پیامدهای تغییر اقلیم
در این بخش دیرینه-اقلیم شناسی در سه زیربخش با دندروکرونولوژی، مرجانها، و رسوبات انجام می شود. با توجه به اینکه داده های ثبت شده از پارامترهای اقلیمی منحصر به قرن اخیر است، استفاده از مغزه های درختی، مرجانی، و رسوبی به عنوان آرشیوهای طبیعی که تغییرات محیطی را در طول قرنها ثبت نموده اند، در دنیا بسیار متداول است. استفاده از این مغزه ها اطلاعات گرانبهایی در زمینه تغییرات اقلیمی منطقه در اختیار می گذارد.

دیرینه-اقلیم شناسی
در این بخش موضوع سازگاری با تغییر اقلیم در چهار بخش انرژی و گازهای گلخانه ای، اکوسیستمهای طبیعی، جوامع انسانی، و صنعت، گردشگری، و ماهیگیری انجام می شود. اگرچه شناسایی و ارزیابی اثرات تغییرات اقلیمی بسیار ارزشمند است، اما تا این اطلاعات منجر به تدوین اقدامات در راستای سازگاری در شرایط تغییر اقلیم نگردد، ماموریت پایان نیافته است. به همین منظور این بخش وظیفه تهیه و تدوین استراتژیها، برنامه ها، و اقدامات عملی جهت سازگار کردن بخشهای مختلف از جمله انرژی، اکوسیستمهای طبیعی، جوامع انسانی، صنعت، گردشگری، و ماهیگیری را در برابر تغییرات اقلیمی را بر عهده دارد.

دیرینه-اقلیم شناسی
در این بخش موضوع سازگاری با تغییر اقلیم در چهار بخش انرژی و گازهای گلخانه ای، اکوسیستمهای طبیعی، جوامع انسانی، و صنعت، گردشگری، و ماهیگیری انجام می شود. اگرچه شناسایی و ارزیابی اثرات تغییرات اقلیمی بسیار ارزشمند است، اما تا این اطلاعات منجر به تدوین اقدامات در راستای سازگاری در شرایط تغییر اقلیم نگردد، ماموریت پایان نیافته است. به همین منظور این بخش وظیفه تهیه و تدوین استراتژیها، برنامه ها، و اقدامات عملی جهت سازگار کردن بخشهای مختلف از جمله انرژی، اکوسیستمهای طبیعی، جوامع انسانی، صنعت، گردشگری، و ماهیگیری را در برابر تغییرات اقلیمی را بر عهده دارد.​​​​​​​
دکتر حسین مرادی
​​​​​​​ریاست دپارتمان تغییر اقلیم
استادیار و عضو هیئت علمی
​​​​​​​دانشکده منابع طبیعی
دانشگاه صنعتی اصفهان